N-Town Cycle, Play 31

[Satan and the Dream of Pilate's Wife, and Christ's Second Trial Before Pilate]

Here enteryth Satan into ŝe place in ŝe most orryble wyse. And qwyl ŝat he pleyth, ŝei xal don on Jesus clothis and ouyrest a whyte clothe, and ledyn hym abowth ŝe place, and ŝan to Pylat be ŝe tyme ŝat hese wyf hath pleyd.

  1  SATHAN Thus I reyne as a rochand with a rynggyng rowth!
  2  As a devyl most dowty, dred is my dynt!
  3  Many a thowsand develys, to me do ŝei lowth,
  4  Brennyng in flamys as fyre out of flynt!

  5  Hoso serve me, Sathan, to sorwe is he sent,
  6  With dragonys in doungenys, and develys ful[l] derke!
  7  In bras and in bronston ŝe brethellys be brent
  8  ŝat wone in ŝis werd my wyl for to werke!

  9  With myschef on moolde here membrys I merke
 10  ŝat japyn with Jesus, ŝat Judas solde!
 11  Be he nevyr so crafty nor conyng clerke,
 12  I harry ŝem to helle as tretour bolde!

 13  But ŝer is o thyng ŝat grevyth me sore,
 14  Of a prophete ŝat Jesu men calle.
 15  He peynyth me every day more and more
 16  With his holy meraclis and werkys alle.

 17  I had hym onys in a temptacyon
 18  With glotenye, with covetyse, and veynglorye.
 19  I hasayd hym be all weys ŝat I cow[de] don,
 20  And vttyrly he refusyd hem and gan me defye.

 21  ŝat rebuke ŝat he gaf me xal not be vnqwyt!
 22  Somwhat I haue begonne, and more xal be do.
 23  For all his barfot goyng, fro me xal he not skyp,
 24  But my derk dongeon I xal bryngyn hym to!

 25  I haue do made redy his cros ŝat he xal dye upon,
 26  And thre nayles to takke hym with, ŝat he xal not styrte.
 27  Be he nevyr so holy, he xal not fro me gon,
 28  But with a sharpe spere he xal be smet to ŝe herte!

 29  And sythyn he xal come to helle, be he nevyr so stowte.
 30  And 3et I am aferd and he come he wole do som wrake.
 31  ŝerfore I xal go warnyn helle ŝat ŝei loke abowte,
 32  ŝat ŝei make redy chenys to bynd hym with in lake.

 33  Helle, helle, make redy, for here xal come a gest!
 34  Hedyr xal come Jesus, ŝat is clepyd Goddys sone.
 35  And he xal ben here be ŝe oure of none,
 36  And with ŝe here he xal wone,
 37  And han ful shrewyd rest.

Here xal a devyl spekyn in helle:

 38  DEMON Out upon ŝe! We conjure ŝe
 39  ŝat nevyr in helle we may hym se.
 40  For and he onys in helle be,
 41  He xal oure power brest.

 42  SATHAN A, a, than haue I go to ferre!
 43  But som wyle help, I have a shrewde torne.
 44  My game is wers ŝan I wend here;
 45  I may seyn my game is lorne!

 46  Lo, a wyle 3et haue I kast:
 47  If I myth Jesus lyf save,
 48  Helle gatys xal be sperd fast
 49  And kepe stylle all ŝo I haue.

 50  To Pylatys wyff I wele now go,
 51  And sche is aslepe abed ful fast,
 52  And byd here withowtyn wordys mo
 53  To Pylat ŝat sche send in hast.

 54  I xal asay, and his wol be,
 55  To bryng Pylat in belef.
 56  Withinne a whyle 3e xal se
 57  How my craft I wole go pref.

Here xal ŝe devyl gon to Pylatys wyf, ŝe corteyn drawyn as she lyth in bedde; and he xal no dene make, but she xal sone after ŝat he is come in makyn a rewly noyse, comyng and rennyng of ŝe schaffald, and here shert and here kyrtyl in here hand. And sche xal come beforn Pylat leke a mad woman, seyng ŝus:

 58  VXOR PILATY Pylat, I charge ŝe ŝat ŝu take hede:
 59  Deme not Jesu, but be his frende.
 60  3yf ŝu jewge hym to be dede,
 61  ŝu art dampnyd withowtyn ende.

 62  A fend aperyd me beforn
 63  As I lay in my bed slepyng fast.
 64  Sethyn ŝe tyme ŝat I was born
 65  Was I nevyr so sore agast.

 66  As wylde fyre and thondyrblast
 67  He cam cryeng onto me.
 68  He seyd ŝei ŝat bete Jesu or bownd hym fast,
 69  Withowtyn ende dampnyd xal be.

 70  ŝerfore a wey herein ŝu se
 71  And lete Jesu from ŝe clere pace.
 72  ŝe Jewys, ŝei wole begyle ŝe,
 73  And put on ŝe all ŝe trespace.

 74  PYLAT Gramercy, myn wyf, for evyr 3e be trewe;
 75  3oure cowncel is good, and evyr hath be.
 76  Now to 3oure chawmer 3e do sewe,
 77  And all xal be weyl, dame, as 3e xal se.

Here ŝe Jewys bryng Jesus a3en to Pylat.

 78  PRIMUS DOCTOR Sere Pylat, gode tydandys ŝu here of me:
 79  Of Herowd ŝe kyng ŝu hast good wyl,
 80  And Jesus he sendyth a3en to the,
 81  And byddyth ŝe chese hym to save or spylle.

 82  SECUNDUS DOCTOR 3a, sere, all ŝe poer lyth now in ŝe,
 83  And ŝu knowyst oure feyth he hath ner schent.
 84  ŝu knowyst what myschef ŝerof may be—
 85  We charge ŝe to gyf hym jwgcment.

 86  PYLAT Serys, trewly 3e be to blame
 87  Jesus ŝus to bete, dyspoyle, or bynde,
 88  Er put hym to so gret schame.
 89  For no defawth in hym I fynde.

 90  Ne Herowdys nother, to whom I sent 3ow,
 91  Defawte in hym cowde fynde ryth non,
 92  But sent hym a3en to me be 3ow,
 93  As 3e knowe wel everychon.

 94  Therfore vndyrstande what I xal say:
 95  3e knowe ŝe custom is in ŝis londe
 96  Of 3oure Pasche day, ŝat is nerhonde:
 97  What ŝeff or tretore be in bonde
 98  For worchep of ŝat day xal go ŝe away,

 99  Without any price.
100  Now ŝan methynkyth it were ryth
101  To lete Jesus now go qwyte
102  And do to hym no mo dyspyte.
103  Serys, ŝis is myn avyse.

104  I wolde wete what 3e say.

Here all ŝei xul cryen:

105  Nay! Nay! Nay!

106  PRIMUS DOCTOR Delyvere us ŝe ŝeff Barabas,
107  ŝat for mansclawth presonde was!

108  PYLAT What xal I ŝan with Jesu do?
109  Whethyr xal he abyde or go?

110  SECUNDUS DOCTOR Jesus xal on be cros be don!
111  Crucifigatur, we crye echon!
112  PYLAT Serys, what hath Jesus don amys?

Populus clamabit:

113  Crucifigatur, we sey atonys.
114  PYLAT Serys, syn algatys 3e wolyn so
115  Puttynjesu to wo and peyn,
116  Jcsus a wyle with me xal go;
117  I wole hym examyne betwyx us tweyn.

Here Pylat takyth Jesu and ledyth hym into ŝe cowncel hous and seyth:

118  Jesus, what seyst now, lete se.
119  This matere now ŝu vndyrstonde:
120  In pes ŝu myth be for me,
121  But for ŝi pepyl of ŝi londe.

122  Busshoppys and prestys of ŝe lawe,
123  ŝei love be not, as ŝu mayst se;
124  And be comoun pepyl a3ens be drawe.
125  In pes ŝu myth a be for me,

126  ŝis I telle be pleyn.
127  What seyst,Jcsus? Whispekyst not me to?
128  Knowyst not I haue power on be cros be to do?
129  And also I haue power to lete be forth go.
130  What kanst ŝu hereto seyn?

131  JESUS On me poer ŝu hast ryth non
132  But ŝat my fadyr hath grawntyd beforn.

133  I cam my faderys wyl to fullfylle,
134  ŝat mankynd xuld not spylle.

135  He ŝat hath betrayd me to ŝe at his tyme,
136  His trespas is more ŝan is ŝine.

137  PRIMUS DOCTOR 3e pryncys and maysterys, takyth hed and se
138  How Pylat in ŝis matere is favorabyl.
139  And ŝus oure lawys dystroyd myth be,
140  And to vs alle vnrecurabyl.

Here Pylat letyth Jesus alone and goth into ŝe Jewys and seyth:

141  PYLAT Serys, what wole 3e now with Jesu do?
142  I can fynde in hym but good
143  It is my cownce[l] 3e lete hym go—
144  It is rewthe to spylle his blood.

145  CAYPHAS Pylat, methynkyth ŝu dost gret wrong
146  A3ens oure lawe ŝus to fortefye.
147  And ŝe pepyl here is so strong
148  Bryngyng ŝe lawful testymonye.

149  ANNAS 3a, and ŝu lete Jesu fro us pace—
150  ŝis we welyn upholdyn alle—
151  ŝu xalt answere for his trespas,
152  And tretour to ŝe emperour we xal ŝe kalle!

153  PYLAT Now ŝan, syn 3e wolne non other weye
154  But in alwyse ŝat Jesus must deye,

155  Artyse, bryng me watyr, I pray ŝe,
156  And what I wole do 3e xal se.

Hic vnus afferet aquam.

157  As I wasche with watyr my handys clene,
158  So gyltles of hese deth I mut ben.

159  PRIMUS DOCTOR ŝe blod of hym mut ben on vs,
160  And on oure chyldyr aftyr vs.

Et clamabunt, “3a! 3a! 3a!” ŝan Pylat goth a3en to Jesu and bryng[yth] hym, ŝus seyng:

161  PYLAT Lo, serys, I bryng hym here to 3oure presens,
162  ŝat 3e may knowe I fynde in hym non offens.

163  SECUNDUS DOCTOR Dylyuere hym, delyvere hym, and lete us go,
164  On ŝe crosse ŝat he were do!

165  PILAT Serys, wolde 3e 3oure kyng I xulde on be cros don?
166  TERCIUS DOCTOR Sere, we seyn ŝat we haue no kyng but ŝe emperour alon.

167  PILAT Serys, syn algatys it must be so,
168  We must syt and oure offyce do.

169  Brynge forth to be barre ŝat arn to be dempt,
170  And ŝei xal haue here jugement.

Here ŝei xal brynge Barabas to ŝe barre, and Jesu, and ij ŝewys in here she rtys, bareleggyd, and Jesus standyng at ŝe barre betwyx them. And Annas and Cayphas xal gon into ŝe cowncell hous quan Pylat sytty[th]

171  PYLAT Barabas, hold up ŝi hond,
172  For here at ŝi delyveré dost ŝu stond.
And he halt up his bond.

173  Serys, qwhat sey 3e of Barabas, thef and tretour bold?
174  Xal he go fre or [xal he] be kept in holde?

175  PRIMUS DOCTOR Sere, for ŝe solennyté of oure Pasche day,
176  Be oure lawe he xal go ŝe away!

177  PYLAT Barabas, ŝan I dymysse ŝe,
178  And 3eve ŝe lycens to go fre.

Et curret.

179  Dysmas and Jesmas, theras 3e stondys,
180  ŝe lawe comawndyth 3ou to hald up 3oure hondys.

181  Sere, what sey 3e of ŝese thevys tweyn?
182  SECUNDUS DOCTOR Sere, ŝei ben both gylty, we seyn.

183  PYLAT And what sey 3e of Jesu of Nazareth?
184  PRIMUS DOCTOR Sere, we sey he xal be put to deth.

185  PYLAT And kone 3e put a3ens hym no trespas?
186  SECUNDUS DOCT[OR]. Sere, we wyl all ŝat he xal be put upon ŝe crosse.

Et clamabunt omnes voce magna, dicentes, “3a! 3a! 3a!”

187  PYLAT Jesu, ŝin owyn pepyl han dysprevyd
188  Al ŝat I haue for ŝe seyd or mevyd.

189  I charge 3ou all at ŝe begynnyng,
190  As 3e wole answere me beforn,
191  ŝat her be no man xal towch 3oure kyng
192  But yf he be knyght or jentylman born.

193  Fyrst his clothis 3e xal of don,
194  And maken hym nakyd for to be.
195  Bynde hym to a pelere as sore as 3e mon,
196  ŝan skorge hym with qwyppys ŝat al men may se.

197  Whan he is betyn, crowne hym for 3oure kyng;
198  And ŝan to ŝe cros 3e xal hym bryng.

199  And to ŝe crosse ŝu xalt be fest,
200  And on thre naylys ŝi body xal rest:

201  On xal thorwe ŝi ryth hand go,
202  Anothyr thorwe ŝi lyfte hand also;

203  ŝe thred xal be smet ŝour bothe ŝi feet,
204  Whech nayl ŝerto be mad ful mete.

205  And 3et ŝu xalt not hange alone,
206  But on eyther syde of ŝe xal be on.

207  Dysmas, now I deme ŝe,
208  ŝat on hese ryth hand ŝu xalt be.

209  And Jesmas on ŝe left hand hangyd xal ben,
210  On be Mownth of Caluerye, ŝat men may sen.

Here Pylat xal rysyn and gon to his schaffald, and ŝe busshoppys with hym; and ŝe Jewys xul crye for joy with a gret voys and arryn hym, and pullyn of his clothis, and byndyn hym to a pelere and skorgyn hym, on seyng ŝus:

211  PRIMUS JUDEUS Doth gladly, oure kyng,
212  For ŝis is 3oure fyrst begynnyng.

And quan he is skorgyd ŝei put upon hym a cloth of sylk, and settyn hym on a stol and puttyn a keroune of ŝornys on hese hed with forkys; and ŝe Jewys knelyng to Cryst, takyng hym a septer, and skornyng hym; and ŝan ŝei xulpullyn of ŝe purpyl cloth and don on ageyn his owyn clothis, and leyn ŝe crosse in hese necke to beryn’t, and drawyn hym forth with ropys. And ŝan xal come to women wepyng and with here handys wryngyn, seyng ŝus: