N-Town Cycle, Play 34

[The Burial of Crist and the Guarding of the Sepulchre]

  1  CENTURIO. In trewth, now I knowe with ful opyn syght
  2  That Goddys dere sone is naylid on tre.
  3  These wundyrful tokenys aprevyn ful ryght
  4  Quod vere Filius Dei erat iste.

  5  ALIUS MILES. The very childe of God I suppose ŝat he be,
  6  And so it semyth wele be his wundyrful werk:
  7  ŝe erth sore qwakyth, and ŝat agresyth me;
  8  With myst and grett wedyr it is woundyr dyrk.

  9  ALIUS MILES 3 Soch merveylis shewe may non erthely man!
 10  ŝe eyr is ryght derke ŝat fyrst was ryght clere;
 11  The erthqwave is grett, ŝe clowdys waxe whan.
 12  These tokenys preue hym a lorde without any pere.

 13  CENTURIO His fadyr is pereles kyng of most empere,
 14  Bothe Lorde of ŝis World and Kynge of Hevyn hy3e.
 15  3it out of all synne to brynge us owt of daungere,
 16  He soferyth his dere sone for us all to dye.

 17  NICHODEMUS. Alas, alas, what syght is this,
 18  To se ŝe Lorde and Kynge of Blys,
 19  ŝat nevyr synnyd ne dede amys,
 20  ŝus naylid vpon a rode!
 21  Alas, 3ewys, what haue 3e wrought?
 22  A, 3e wyckyd wytys, what was 3oure thought?
 23  Why haue 3e bobbyd and ŝus betyn owth
 24  All his blyssyd blood?

 25  SENTURYO. A, now trewly telle weyl I kan
 26  ŝat ŝis was Goddys owyn sone.
 27  I knowe he is both God and man
 28  Be ŝis wark ŝat here is done.

 29  ŝer was nevyr man but God ŝat cowde make ŝis werk
 30  ŝat evyr was of woman born,
 31  Were he nevyr so gret a clerk;
 32  It passeth hem all, ŝow ŝei had sworn.

 33  Hese lawe was trewe, I dare wel saye,
 34  ŝat he tawth us here amonge.
 35  ŝerfore I rede 3e, turne 3oure faye,
 36  And amende ŝat 3e han do wronge.

 37  JOSEPH OF ARA[MATHIE]. O good Lord Jesu, ŝat deyst now here on rode,
 38  Haue mercy on me and forgyf me my mys.
 39  I wold ŝe worchep here with my good,
 40  ŝat I may come to ŝi blysse.

 41  To Pylat now wole I goon
 42  And aske ŝe body of my Lord Jesu.
 43  To bery ŝat now wold I soon
 44  In my grave, ŝat is so new.

 45  Heyl, Sere Pylat, ŝat syttyth in sete!
 46  Heyl, justyce of Jewys men do ŝe calle!
 47  Heyl, with helthe I do ŝe grete!
 48  I pray ŝe of a bone whatso befalle.

 49  To bery Jesuis body I wole ŝe pray,
 50  ŝat he were out of mennys syth.
 51  For tomorwyn xal be oure holy day;
 52  ŝan wole no man hym bery, I ŝe plyth.

 53  And yf we lete hym hange ŝer stylle,
 54  Some wolde seyn ŝerof anow.
 55  ŝe pepyl ŝerof wold seyn ful ylle
 56  ŝat nother xuld be 3oure worchep nor prow.

 57  PYLAT Sere Joseph of Baramathie, I graunt ŝe;
 58  With Jesuis body do ŝin intent.
 59  But fyrst I wole wete ŝat he ded be,
 60  As it was his jugement.

 61  Sere knytys, I comawnd 3ow ŝat 3e go
 62  In hast with Josepht of Baramathie;
 63  And loke 3e take good hede ŝerto
 64  ŝat Jesu suerly ded be.

 65  Se ŝat ŝis comawndement 3e fulfylle
 66  Without wordys ony mo.
 67  And ŝan lete Joseph do his wylle,
 68  What ŝat he wyl with Jesu do.

Here come to knytys beforn Pylat atonys, ŝus seyng:

 69  PRIMUS MILES Sere, we xal do oure dylygens,
 70  With Joseph goyng to Caluerye.
 71  Be we out of ŝi presens,
 72  Sone ŝe trewth we xal aspye.

 73  JOSEPH [ARAMATHIE] Gramercy, Pylat, of 3oure jentylnesse,
 74  ŝat 3e han grawntyd me my lyst.
 75  Anythyng in my province
 76  3e xal haue at 3oure [request].

 77  PYLAT Sere, all 3oure lest 3e xal haue.
 78  With Jesuis body do 3oure intent.
 79  Whethyr 3e bery hym in pyt or grave,
 80  ŝe powere I grawnt 3ow here present.

The ij knygtys go with Joseph to Jesus, and stande and heldyn hym in ŝe face.

 81  SECUNDUS MILES Methynkyth Jesu is sewre anow—
 82  It is no ned his bonys to breke.
 83  He is ded, how ŝinkyth 3ow?
 84  He xal nevyr go nor speke.

 85  PRIMUS MILES We wyl be sure or ŝan we go.
 86  Of a thyng I am bethowth;
 87  3ondyr is a blynd knyth I xal go to,
 88  And sone a whyle here xal be wrowth.

Here ŝe knyth goth to blynde Longeys and seyth:

 89  Heyl, Sere Longeys, ŝu gentyl knyth.
 90  ŝe I prey now ryth hertyly
 91  ŝat ŝu wylt wend with me ful wyth.
 92  It xal be for ŝi prow, veryly.

 93  LONGEUS Sere, at 3oure comawndement with 3ow wyl I wende
 94  In what place 3e wyl me haue.
 95  For I trost 3e be my frend;
 96  Lede me forth, sere, oure Sabath 3ou save.

 97  PRIMUS MILES Lo, Sere Longeys, here is a spere
 98  Bothe long and brood, and sharp anow.
 99  Heve it up fast ŝat it wore ŝere,
100  For here is game. Show, man, show!

Here Longeys showyth ŝe spere warly; and ŝe blood comyth rennyng to his hand, and he auantotysly xal wype his eyn.

101  LONGEYS O good Lord, how may ŝis be,
102  ŝat I may se so bryth now?
103  ŝis thretty wyntyr I myth not se
104  And now I may se, I wote nevyr how!
105  But ho is ŝis ŝat hangyth here now?
106  I trowe it be be [maydonys] sone.
107  And ŝat he is. Now I knowe wel how
108  ŝe jewys to hym ŝis velany han don.

Here he fallyth down on his knes.

109  Now, good Lord, forgyf me that
110  ŝat I to ŝe now don have.
111  For I dede I wyst not what.
112  ŝe Jewys of myn ignorans dede me rave.
113  Mercy! Mercy! Mercy, I crye!

[ŝan] Joseph doth set up ŝe lederys, and Nychodemus comyth to help hym.

114  NICODEMUS Joseph ab Aramathy, blyssyd ŝu be,
115  For ŝu dost a fol good dede.
116  I prey the, lete me help ŝe,
117  ŝat I may be partenere of ŝi mede.

118  JOSEPH Nychodemus, welcome indede.
119  I pray 3ow 3e wole help ŝerto.
120  He wole aqwyte us ryth weyl oure mede,
121  And I haue lysens for to do.

Here Joseph and Nychodemus takyn Cryst of ŝe cros, on on o ledyr and ŝe tother on another leddyr. And quan [he] is had down, Joseph leyth hym in oure Ladys lappe, seyng ŝe knytys turnyng hem, and Joseph seyth:

122  JOSEPH Lo, Mary, modyr good and trewe,
123  Here is ŝi son, blody and bloo.
124  For hym myn hert ful sore doth rewe.
125  Kysse hym now onys eer he go.

126  MARIA VIRGO. A, mercy! Mercy, myn owyn son so dere,
127  ŝi blody face now I must kysse.
128  ŝi face is pale, withowtyn chere;
129  Of meche joy now xal I mysse.
130  ŝer was nevyr modyr ŝat sey this,
131  So here sone dyspoyled with so gret wo.
132  And my dere chylde nevyr dede amys.
133  A, mercy, Fadyr of Hefne, it xulde be so.

134  JOSEPH Mary, 3oure sone 3e take to me;
135  Into his grave it xal be browth.
136  MARIA Joseph, blyssyd evyr mot ŝu be
137  For ŝe good dede ŝat 3e han wrowth.

Here ŝei xal leyn Cryst in his grave.

138  JOSEPH I gyf ŝe ŝis syndony ŝat I have bowth
139  To wynde ŝe in whyl it is new.
140  NICHODEMUS Here is an onyment ŝat I haue browth
141  To anoynt withall myn Lord Jhesu.

142  JOSEPH Now Jesu is withinne his grave,
143  Wheche I ordeyn somtyme for me.
144  On ŝe, Lord, I vowche it save;
145  I knowe my mede ful gret xal be.

146  NICHODEM[US] Now lete us leyn on ŝis ston ageyn,
147  And Jesu in ŝis tombe stylle xal be.
148  And we wyl walke hom ful pleyn;
149  ŝe day passyth fast I se.
150  Farewel, Joseph, and wel 3e be;
151  No lengere teryeng here we make.
152  JOSEPH Sere, almythy God be with ŝe;
153  Into his blysse he mote 3ou take.

154  MARIA Farewel 3e jentyl princys kende.
155  In joye evyr mote 3e be.
156  ŝe blysse of hefne withowtyn ende
157  I knowe veryly ŝat 3e xal se.

Here ŝe princys xal do reuerens to oure Lady and gon here way, and leve ŝe Maryes at ŝe sepulcre. Cayphas goth to Pylat, seyng ŝus:

158  CAYPHAS Herk, Sere Pylat, lyst to me.
159  I xal ŝe telle tydyngys new.
160  Of o thyng we must ware be,
161  Er ellys hereafter we myth it rewe.

162  ŝu wotyst weyl ŝat Jesu,
163  He seyd to us with wordys pleyn,
164  He seyd we xuld fynd it trew,
165  ŝe thryd day he wold ryse agey[n].

166  Yf ŝat hese dyscyplys come, serteyn,
167  And out of his graue stele hym away,
168  ŝei wyl go preche and pleyn seyn
169  ŝat he is reson ŝe thryd day.

170  ŝis is ŝe cowncel ŝat I gyf here:
171  Take men and gyf hem charge ŝerto
172  To weche ŝe grave with gret power
173  Tyl ŝe thryd day be go.

174  PYLAT Sere Cayphas, it xal be do,
175  For as 3e say, ŝer is peryl in.
176  And it happend ŝat it were so,
177  It myth make oure lawys for to blyn.
178  3e xal se, sere, er ŝat 3e go,
179  How I xal ŝis mater saue,
180  And what I xal sey ŝerto,
181  And what charge ŝei xal haue.

182  Come forth 3e, Sere Amorawnt
183  And Sere Arphaxat; com ner also,
184  Sere Cosdram and Sere Affraunt,
185  And here ŝe charge ŝat 3e must do.
186  Serys, to Jesuis grave 3e xal go
187  Tyl ŝat ŝe thryd day be gon,
188  And lete nother frend nor fo
189  In no wey to towche ŝe ston.

190  Yf ony of hese dyscipelys com ŝer
191  To fech ŝe body fro 3ou away,
192  Bete hym down! Have 3e no fere—
193  With shamful deth do hym day!

194  In payn of 3oure godys and 3oure lyvys
195  ŝat 3e lete hem nowth shape 3ou fro,
196  And of 3oure chyldere and 3oure wyfys—
197  For al 3e lese and 3e do so.

198  PRIMUS MILES Sere Pylat, we xal not ses.
199  We xal kepe it strong anow.
200  SECUNDUS MILES 3a, and an hunderyd put hem in pres,
201  ŝei xal dey, I make avow!

202  TERCIUS MILES And han honderyd? Fy on an C and an C ŝerto!
203  ŝer is non of hem xal us withstonde.
204  QUARTUS MILES 3a, and ŝer com an hunderyd thowsand and mo,
205  I xal hem kylle with myn honde!

206  PYLAT Wel, serys, ŝan 3oure part 3e do.
207  And to 3oure charge loke 3e take hede,
208  Withowtyn wordys ony mo,
209  Wysly now ŝat 3e procede.

Here ŝe knytys gon out of ŝe place.

210  Lo, Sere Cayphas, how thynkyth 3ow?
211  Is not ŝis wel browth abowth?
212  CAYPHAS In feyth, sere, it is sure anow.
213  Hardely, haue 3e no dowth.

214  ARFAXAT ij Let se, Ser Amaraunt, where wele 3e be?
215  Wole 3e kepe ŝe feet or ŝe hed?
216  AMERAUNT At ŝe hed, so mote I the.
217  And hoso come here, he is but ded.

218  ARFAXAT ij And I wole kepe ŝe feet ŝis tyde,
219  ŝow ŝer come both Jakke and Gylle.
220  COSDRAM iij And I xal kepe ŝe ryth syde;
221  And hoso come, I xal hym kylle.

222  AFFRAUNT 4 And I wole on ŝe lefte hand ben,
223  And hoso come here, he xal nevyr then.
224  Ful sekyrly his bane xal I ben
225  With dyntys of dowte.
226  Syr Pylat, haue good day!
227  We xul kepyn ŝe body in clay.
228  And we xul wakyn wele ŝe way,
229  And wayten all abowte.

230  PYLATUS Now, jentyl serys, wele 3e vowchsaffe
231  To go with me and sele ŝe graffe,
232  ŝat he ne ryse out of ŝe grave
233  ŝat is now ded?
234  CAYPHAS We graunte wel; lete us now go.
235  Whan it is selyd and kepte also,
236  Than be we sekyr, withowtyn wo,
237  And haue of hym no dred.

Tunc ibunt ad sepulcrum Pilatus, Cayphas, Annas, et omnes milites, et dicit:

238  ANNAS Loo, here is wax ful redy dyght;
239  Sett on 3oure sele anon ful ryght.
240  ŝan be 3e sekyr, I 3ow plyght,
241  He xal not rysyn agayn.
242  PILATUS On ŝis corner my seal xal sytt,
243  And with ŝis wax I sele ŝis pytt.
244  Now dare I ley he xal nevyr flytt
245  Out of ŝis grave, serteayn.

246  ANNAS Here is more wax ful redy, loo.
247  All ŝe cornerys 3e sele also,
248  And with a lokke loke it too.
249  Than lete us gon oure way.
250  And lete ŝese knytys abydyn ŝerby;
251  And yf hese dysciplys com preuyly
252  To stele awey ŝis ded body,
253  To vs they hem brynge without delay.

254  PILATAS On every corner now is sett my seale;
255  Now is myn herte in welthe and wele.
256  Th[er] may no brybour awey now stele
257  ŝis body from vndyr ston.
258  Now, syr buschopp, I pray to the,
259  And Annas also, com on with me.
260  Evyn togedyr all we thre,
261  Homward ŝe wey we gon.

262  As wynde wrothe,
263  Knyghtys, now goht
264  Clappyd in cloth,
265  And kepyth hym well!
266  Loke 3e be bolde
267  With me for to holde.
268  3e xul haue gold
269  And helme of stele.

Pylat, Annas, and Cayphas go to ŝer skaffaldys, and ŝe knyghtys sey[n]:

270  AFFRAUNT 4 Now in ŝis grownnde
271  He lyth bounde
272  ŝat tholyd wounde
273  For he was fals.
274  ŝis lefft cornere
275  I wyl kepe here,
276  Armyd clere,
277  Bothe hed and hals.

278  COSDRAM 3 I wyl haue ŝis syde
279  Whatso betyde.
280  If any man ryde
281  To stele ŝe cors,
282  I xal hym chyde
283  With woundys wyde,
284  Amonge hem glyde
285  With fyne fors.

286  AMERAUNT/PRIMUS The hed I take
287  Hereby to wake.
288  A stele stake
289  I holde in honde
290  Maystryes to make.
291  Crownys I crake,
292  Schafftys to shake
293  And schapyn schonde.

294  ARFAXAT/SECUNDUS I xal not lete
295  To kepe ŝe fete;
296  They ar ful [wete],
297  Walterid in blood.
298  He ŝat wyll stalke
299  Be brook or balke
300  Hedyr to walke,
301  ŝo wrecchis be wood.

302  PRIMUS MILES Myn heed dullyth,
303  Myn herte fullyth
304  Of slepp.
305  Seynt Mahownd,
306  ŝis beryenge grownd
307  ŝu kepp!

308  SECUNDUS MILES I sey ŝe same;
309  For any blame,
310  I falle.
311  Mahownd whelpe,
312  Aftyr ŝin helpe
313  I calle.

314  TERCIUS MILES I am hevy as leed;
315  For any dred,
316  I slepe.
317  Mahownd of myght,
318  ŝis ston tonyght
319  ŝu kepe!

320  QUARTUS MILES I haue no foot
321  To stonde on root
322  By brynke.
323  Here I aske
324  To go to taske
325  A wynke.